Opis obiektu

Jaskinia Raj

Na miano największej atrakcji turystycznej w regionie świętokrzyskim z pewnością zasługuje odkryta w 1964 roku Jaskina Raj.

Rezerwat Jaskinia Raj znajduje się w północnym zboczu Góry Malik, wchodzącej w skład Grzbietu Bolechowickiego. By dojechać  do jaskini trzeba z drogi Kielce – Chęciny,  za miejscowością Zgórsko, skręcić w prawo w kierunku zachodnim. Droga ta kończy się parkingiem przed ścieżką wiodącą do obiektu.

Jaskinia powstała w gruboławicowych wapieniach środkowodewońskich, sprzed 390 mln lat. Całkowita długość korytarzy wynosi 240 metrów, z czego dla turystów udostępniono trasę o długości 180 metrów. Ogromne zasługi w zabezpieczeniu, a następnie udostępnieniu jaskini dla ruchu turystycznego, położyli pracownicy Oddziału Świętokrzyskiego Państwowego Instytutu Geologicznego w Kielcach, Tymoteusz Wróblewski i Zbigniew Rubinowski. Jeszcze przed oficjalnym otwarciem jaskini zbadano osady namuliska. Odkrycia jakich wówczas dokonano świadczyły o zamieszkiwaniu tego miejsca przez człowieka już 50 tysięcy lat temu, czyli w okresie ostatniego zlodowacenia. Potwierdzają to znalezione narzędzia i wyroby krzemienne.

Prześledzono także zmiany klimatyczne, zachodzące od tamtego czasu. Ponadto w namulisku znaleziono szczątki kostne wielu gatunków ssaków, m. in. niedźwiedzia jaskiniowego, mamuta, hieny jaskiniowej i nosorożca włochatego. Jaskinia nie jest w prawdzie wyjątkowo rozległa, jednak unikatowa szata naciekowa tam występująca w pełni uzasadnia nadaną jej nazwę – Raj. Wśród form naciekowych powstałych w wyniku niszczącej, a następnie budującej działalności wód, możemy wymienić wiszące u stropu stalaktyty, narastające na dnie stalagmity, wszelkiego rodzaju polewy, pizoidy czyli perły jaskiniowe, kolumny powstałe z połączenia stalaktytu ze stalagmitem, cienkie, czasem przeświecające harfy oraz pagody, powstałe z przysadzistych stalagmitów. Różnorodność i uroda występujących tu form szaty naciekowej, spowodowała stworzenie unikatowych wartości, jakimi jaskinia Raj wyróżnia się wśród innych tego typu obiektów w Polsce.

Powstanie jaskini jest efektem zjawisk krasowych. Kras jest rodzajem chemicznego wietrzenia skał węglanowych – wapieni i dolomitów. Wody opadowe i podziemne wnikają szczelinami w głąb, rozpuszczając skałę. W efekcie mogą tworzyć się rozmaite pustki krasowe (kominy, jaskinie, studnie) niekiedy znacznych rozmiarów. Na ich powierzchniach, z wód krasowych przesyconych węglanem wapnia, powstają formy naciekowe.

Oprócz samej jaskini Raj, ochroną prawną objęto również fragment lasu sosnowego wraz z roślinnością charakterystyczną dla wapiennych wzniesień.